Çocuk Eğitiminde Benlik Kavramının Önemi

ÇOCUK EĞİTİMİ | | 29 Ocak, 2011 | 3.288 kere okundu


Kişiliği etkileyen en güçlü etken olarak benlik kavramı son yıllarda davranış bilimciler tarafından ilgiyle incelenmeye başlanan önemli kavramlardan biri. Benlik kişiliği çok etkilemekle birlikte, kişilikten farklı bir anlam taşıyor. İnsanlar kişiliklerinin bazı özelliklerinin farkında değildir, bazıları hakkında da yanlış düşünceye sahip olabilir işte benlik, kendi kişiliğimize ilişkin kanılarımız ve kendi kendimizi algılayış tarzımızdır. Bu nedenle benlik, kişiliğin öznel yanı olarak ifade edilir.

İç varlığımızın bütününü oluşturan benlik, kişilik gibi karmaşık bir kavramdır.

Bu kavramı biraz inceleyecek olursak benlik belki şu soruların cevabını oluşturur: Ben neyim?, Ben ne yapabilirim? Değer yargılarım nedir? Hayatta ne istiyorum? vb. sorulardan anlaşıldığı gibi benlik, kişinin özellikleri, kabiliyetleri, değer yargıları, emellerine ve ideallerine ilişkin kanaatlerinden oluşmaktadır.

Benlik üzerinde fiziksel özelliklerin (kısa-uzun, zayıf-şişman, esmer-sarışın vb.) etkisi olsa da, benlik birinci derecede ruhsal ikinci derece de tensel bir kavramdır. ‘Ben neyim?’ ve ‘Ben ne yapabilirim?’ sorularının cevapları gerçek benliği; ‘Değer yargılarım nedir?’ ve ‘Hayatta ne istiyorum?’ sorularının cevapları ise ulaşılmak istenen moral seviyeyi, gerçekleştirilmek istenen arzu ve istekleri gösteren ideal benliği oluşturur.

Kişinin kendine ilişkin algıları “ben akıllıyım”, “ben güzelim” gibi kişisel; “insanlar benim iyi biri olduğumu düşünüyor” gibi sosyal ve “çok başarılı olmak istiyorum” gibi ideallere ilişkin olabilir. Benlik kavramımız, diğer insanlarla etkileşimde bulunduğumuzda bize ait olan ile bize ait olmayıp dışımızda kalanı ayırt eden bir alan gibidir. “Ben çok çalışkanım”, “ben iyi bir insanım”, “ben işimi seviyorum”, “ben gürültüden hoşlanmam” dediğimizde kendimizi, içinde bulunduğumuz toplumun veya grubun içinde konumlandırmış oluruz.

Nasıl Biriyim Ben?

Benlik kavramıyla, kendimizi bizim dışımızda kalanlardan ayırır, kendimize özel bir alan oluştururuz. Oluşturduğumuz alanı korumak, geliştirmek ve sosyal etkileşim içinde konumlandırmak için de çok büyük çaba gösteririz. Bu çaba “ben olma savaşı” biçiminde nitelendirilmektedir.

İnsanlar etkileşim içindeki konumlarına bağlı olarak farklı benlik kavramları geliştirilebilirler. Evde çocuğa karşı anne veya baba, bakkala karşı müşteri, iş yerinde patrona karşı çalışan ve yönettiği insanlara karşı amir benliği takınır. Bu sebeple benlik sınırsız sayıda özellikle ifade edilebilir.

Benliğin bu esnek ve sınırsız görünüşüne karşılık kişilik ise bireyin kararlılıkla gösterdiği davranış örüntülerinden oluşur. Mesela, “Yardımseverlik” gerekli durumlarda gösterilen bir davranış olduğunda bir kişilik özelliğidir; bireyin yardıma ihtiyacı olanlara yardım etme davranışını düzenli olarak gösterdiğini ifade eder. Ancak, “yardımseverlik” davranışını gerekli durumların çoğunda göstermeyen bir insan, yardımsever biri olmadığı halde, sınırlı sayıdaki yardım davranışlarına bakarak “ben yardımseverim” biçiminde bir benlik kavramı geliştirebilir. Kendimizi değerli buluyor olmamız benlik değerimizin yüksek olduğu anlamında yorumlanır. Yardımseverlik örneğindeki kişi, yardımsever kişilik özelliğine sahip değildir ama kendilik değeri yüksektir.

Kendimizle İlgili Değerlendirmelerimiz Önemli

Benlik kavramı kişinin kendisi hakkında bildikleri, başkalarının kişiye ilişkin görüşlerinden kişiye yansıyanlar ve kişinin kendine ilişkin değerlendirmelerinden oluşur. Çoğu zaman bu bilgiler ve değerlendirmeler çevreden hazır alınmaktadır. Benlik kavramının oluşumunda, başkalarının kişiye yansıttığı özellikler, kişinin kendisi hakkındaki gözlemlerinden elde ettiği bilgiler gibi etkili olmaktadır. Kişi kendisi hakkında sıklıkla söylenen şeyleri benliğinin parçaları olarak görür ve ifade eder. Çoğu zaman da benlik kavramına uygun davranmaya çalışır.

İşte tüm bu sebeplerden dolayı sağlıklı gelecek nesiller için çocuklarımıza sağlıklı bir benlik kazandırmamız kaçınılmazdır o nedenle çocuklarımızı yetiştirirken olumlu davranışlarını pekiştirmeli, onlara olmasını istediğimiz gibi davranmalı, örnek olmalı; olumsuz söz ve davranışlardan ise olabildiğince kaçınmalıyız.

Paylaşmak Güzeldir

Yorum Yapın